Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. ırlamakler ana dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde avamın dünyalıkı olurlar ve avamın her kesimine seslenme fail artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu el, bir doğa olayı ya da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yan adlarının, hatta mevzuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü koşukler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine vadi uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriyetle oyun havaları yan allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara için bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına için koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Huy koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Karşılıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Entrika koşukleri
Tabiat ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri